TSP's Weblog

Hãy luôn khao khát. Hãy cứ dại khờ

Cái giá của sự làm giàu tán tận lương tâm

Posted by Thái Trịnh trên 02/05/2011

Những sự cố về vệ sinh an toàn thực phẩm đã cho thấy một trạng huống nghiêm trọng về tư duy gian trá và xuống cấp đạo đức trong xã hội nước ta. Nếu đất nước chúng ta không có những công dân biết sống tử tế và có đạo đức làm người thì Trung Quốc còn lâu mới có thể được xem là một nền kinh tế đáng kính trọng hay một cường quốc theo đúng nghĩa của nó” – Thủ tướng Ôn Gia Bảo phát biểu gần đây, trước loạt xì căng đan gây ra bởi nạn dịch làm giả, làm dối, làm gian, làm ác (đối với) thực phẩm bị làm độc tiếp tục bùng nổ, như phần tiếp theo từ “tuyển tập” những mánh khóe làm giàu vô nhân đạo của dân Trung Quốc…

“Tuyển tập” những thủ đoạn kinh doanh

Thật khó có thể hiểu vì đâu mà một bộ phận (không ít) dân Trung Quốc ham làm giàu đến mức tán tận lương tâm như vậy, bất chấp khả năng có thể bị tù mọt gông hoặc thậm chí bị đem đi bắn bỏ! Hai năm sau xì căng đan sữa melamine gây bàng hoàng (làm chết ít nhất 6 trẻ em và khiến gần 300.000 nạn nhân khác bị bệnh nặng), Reuters (27-4-2011) cho biết, cảnh sát Trung Quốc mới đây lại tịch thu hơn 26 tấn bột sữa chứa melamine tại một hãng sản xuất kem ở Trùng Khánh, mua lại từ một “nhà cung cấp” ở Quảng Tây vào tháng 3-2011 với giá thấp hơn giá thị trường… Phải nói là dân Trung Quốc xứng đáng là bậc đại sư phụ trong việc nghĩ ra đủ trò và thực hiện đủ mánh để làm giàu bằng những loại “độc phẩm” có một không hai, từ thịt heo… “phát sáng” (được báo chí Trung Quốc gọi đùa là “thịt lợn Avatar” bởi nó phát… dạ quang trong bóng tối), bánh mằn thầu nhuộm, mì sợi “ướp” mực in, đến bánh bao chỉ nhồi nhân thịt thối… Trong danh sách top 10 xì căng đan thực phẩm Trung Quốc gần đây nhất, tờ Telegraph (27-4-2011) còn liệt kê vụ giá đỗ nhiễm sodium nitrite, urea, thuốc kháng sinh và hormone 6-benzyladenine (giúp tăng trưởng cấp tốc) bị phát hiện tháng 4-2011 tại Thẩm Dương; vụ bánh bao nhiễm… nhôm tại Thâm Quyến; đến “dầu ăn” vớt từ hầm cống thải bên dưới nhà hàng (được một giáo sư Đại học Công nghiệp Vũ Hán phát hiện)…

Những sự cố liên tiếp và lan rộng như virus đã khiến Chính phủ Trung Quốc thông qua Luật an toàn vệ sinh thực phẩm năm 2009. Tuy nhiên, luật không nghiêm hoặc không triển khai đến nơi đến chốn chỉ khiến nó chỉ là thứ trang trí vô tác dụng. “Các nguyên nhân gây ra những vấn đề vệ sinh thực phẩm Trung Quốc thì nhiều lắm” – giáo sư Bảo Thành Thắng (Bao Chengsheng) thuộc Đại học Luật-Chính trị Thượng Hải (“Thượng Hải chính pháp học viện”) nói với phóng viên AFP – “Mà một trong những yếu tố không thể không đề cập là hệ thống pháp luật Trung Quốc chưa hoàn thiện. Vô số qui định không rõ ràng đã gây ra những lỗ hổng pháp lý…”. Đó là chưa kể nạn tham nhũng của giới chức kiểm soát vệ sinh thực phẩm, như trường hợp bọn lái thịt lợn hối lộ giới thanh tra để được nhắm mắt làm ngơ trước thịt heo nhiễm clenbuterol – như được kể trên Global Times (tờ báo thuộc nhà nước Trung Quốc). Báo này cho biết, thịt thối xẻ từ xác của khoảng 20-30 triệu con heo chết vì bệnh đã được tuồn vào thị trường nội địa Trung Quốc mỗi năm. Trung tuần tháng 4-2011, gần 300 dân tại thành phố Trường Sa (Hồ Nam) đã phải nhập viện do ngộ độc “thịt heo tái chế” nhiễm clenbuterol (phụ gia biến thịt mỡ thành thịt nạc). Chính tại địa phương này, người ta còn tình cờ phát hiện một “hiện tượng” dị thường là thịt phát “dạ quang” trong bóng tối (do nhiễm loại vi khuẩn phát sáng)!

Trong bài viết ngày 6-4-2011, Tân Hoa Xã đã đặt tít “Ai có thể bảo đảm an toàn cho thịt lợn Trung Quốc đây?”. Yếu tố lỏng lẻo của pháp luật một lần nữa đã thể hiện trong vụ thịt chứa clenbuterol. Khi sự việc bị phơi bày, Vạn Long – tổng giám đốc điều hành Song Vị (Shuanghui-nhà cung cấp thịt lớn nhất Trung Quốc) – chỉ “xin lỗi”, thay vì bồi thường cho nạn nhân hay bị điều tra tội phạm hình sự cụ thể. Họ Vạn thú nhận rằng đó là “sai sót” của công ty; và nói thêm, sự việc đã khiến Song Vị tổn thất hơn 12,1 tỉ tệ, tức khoảng 1,85 tỉ USD. Doanh số Song Vị năm 2008 đạt đến 35 tỉ tệ, tức chừng 5,34 tỉ USD; được xếp hạng 166 trong 500 công ty lớn nhất Trung Quốc (Asia Times, 8-4-2011). Một công ty lớn như vậy còn làm ăn tắc trách huống hồ những “nhà sản xuất nhỏ”! Cần biết, thịt lợn là thực phẩm phổ biến nhất Trung Quốc. Mỗi năm, hơn 600 triệu con heo được giết mổ để cung cấp cho thị trường – theo Vương Tông Lập (Wang Zongli), viên chức thuộc Bộ nông nghiệp Trung Quốc. Trong khi đó, “phong trào” nuôi lợn bằng clenbuterol đã phổ biến nhiều năm qua mà chẳng nhà chức trách địa phương nào để ý và kiểm soát (hoặc biết mà vẫn dung túng). Cần biết, thịt heo nạc có thể bán cao hơn 1,6 tệ/kg so với thịt heo mỡ. Trường hợp ngộ độc thịt lợn clenbuterol khiến hơn 300 người tại Thượng Hải bị nhập viện năm 2006 cho thấy rằng, vụ việc chẳng phải là mới và những trường hợp gần đây thật ra chỉ là những “tình tiết” được “cập nhật” thêm mà thôi…

Tại sao không thể kiểm soát?

Ít nhất 300 triệu người Trung Quốc bị bệnh do ngộ độc thực phẩm không an toàn mỗi năm – theo báo cáo của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) và Tổ chức y tế thế giới (WHO). Trong quyển sách nghiên cứu của mình, tác giả Chu Thanh (Zhou Qing) thậm chí tiết lộ vô số vụ động trời khác: nước tương chứa tóc nhiễm thạch tín; bánh chiên dòn (snack) chứa hormone đến mức làm mọc lông mặt trên những bé trai 6 tuổi và ngực trên các bé gái 7 tuổi; nhiều hóa chất “quái đản” dùng nuôi lợn để thịt lợn trông “tươi ngon”… Ông Chu cho biết thêm các bà nội trợ Nga từng “thất kinh hồn vía” khi phát hiện thủy ngân trên chảo sau khi chiên thịt lợn nhập từ Trung Quốc! Cũng trong quyển sách của ông Chu, người ta còn biết rằng nhiều nông trại hải sản Trung Quốc từng đổ thuốc ngừa thai vào hồ để vật nuôi mập ninh ních! Trong một vụ tai tiếng từng gây chú ý năm 2001 tại cảng Chu San (tỉnh Chiết Giang), một số viên chức địa phương cho rằng nhiều hóa chất độc phát hiện trong tôm nhập vào châu Âu là do thuốc khử trùng mà một số nữ công nhân dùng rửa vết thương; trong thực tế, theo ông Chu, dân nuôi hải sản tại một số tỉnh Trung Quốc đã dùng malachite (gây ung thư) để ngăn nhiễm nấm trong hồ.

Tại sao không thể kiểm soát tiêu chuẩn an toàn sức khỏe đối với hàng hóa Trung Quốc? Cách đây hơn ba thập niên, tất cả nhà sản xuất lớn Trung Quốc đều là công ty nhà nước và do đó việc kiểm soát được thực hiện tương đối chặt chẽ. Bây giờ, nhiều công ty vốn từng thuộc nhà nước nay đã được tư nhân hóa, khiến việc rà soát trở nên lỏng lẻo. Nạn tham nhũng phổ biến cũng khiến vấn đề kiểm soát nghiêm túc trở thành chuyện bất khả thi. Chạy theo lợi nhuận, người ta cạnh tranh sản xuất hàng thật rẻ để bán được thật nhiều. Thế là để giá thành thật thấp, một số doanh nghiệp tham lam phải liên tục “sáng kiến đổi mới” bằng những tiểu xảo ma mãnh, bất chấp sinh mạng và tổn thất nghiêm trọng cho cộng đồng. Nghư nghiệp hiện là một trong những lĩnh vực lỏng lẻo nhất Trung Quốc, nơi có 200 triệu nhà nông, những người mong làm giàu cực nhanh bằng mọi giá. “Kinh nghiệm làm giàu” từ các thủ đoạn vô nhân đạo cứ vậy mà truyền tai… Cần nhắc lại, ngày 10-7-2007, Trịnh Tiêu Du – cựu giám đốc Cơ quan quản lý thực-dược phẩm nhà nước Trung Quốc (SFDA) – đã bị “hổ đầu trảm” tội nhận hối lộ khoảng 850.000 USD từ 8 công ty dược phẩm. Thời “Trịnh lão gia” tại chức, SFDA từng bật đèn xanh cho việc tung ra thị trường nhiều loại thuốc kém chất lượng trong đó có loại kháng sinh làm chết hơn 10 nạn nhân. Những vụ trừng phạt tương tự hiển nhiên là tín hiệu cảnh cáo cho thấy công lý dường như vẫn hiện diện trên tổng thể tranh tối tranh sáng của một nước đang phát triển.

Cơ quan bảo vệ môi trường nhà nước Trung Quốc (SEPA) hiện có 300 người làm việc tại tổng hành dinh Bắc Kinh cùng khoảng 60.000 nhân viên tại các văn phòng trực thuộc rải rác Trung Quốc. Số nhân lực này có vẻ ấn tượng khi so với 17.500 nhân viên của Cơ quan bảo vệ môi trường Hoa Kỳ. Tuy nhiên, nhân viên SEPA lại phải báo cáo cho chính quyền địa phương và như vậy khó có thể ngăn được tình trạng hối lộ để bưng bít, vượt ngoài tầm quan sát trung ương. Thử xem một ví dụ. Tại Thái Hồ, nguồn nước cho 2,3 triệu cư dân thành phố Vô Tích, đã bị ô nhiễm nghiêm trọng khi nhiều nhà máy công nghiệp mọc lên xung quanh vào thập niên 1990. Năm 1999, chính quyền địa phương cho biết vấn đề ô nhiễm Thái Hồ đã được khắc phục khi các nhà máy cam kết lắp hệ thống xử lý nước thải. Tuy nhiên, do chi phí hệ thống xử lý nước thải tốn kém nên trong thực tế, các nhà máy vẫn tống nước bẩn vào Thái Hồ. Tình trạng ô nhiễm Thái Hồ đến nay vẫn nghiêm trọng (đến phim trường Tam Quốc Chí ven Thái Hồ vào tháng 7-2007, chúng tôi đã chứng kiến tận mắt dòng nước xanh lởn vởn dầu loang tại một trong những vùng hồ đẹp nhất thế giới này – MK). Việc kiểm soát thực phẩm cũng tương tự. SFDA hiện sử dụng 1.700 nhân viên nhưng 80% nhà sản xuất thực phẩm Trung Quốc (khoảng 350.000 doanh nghiệp) đều là nhà sản xuất nhỏ với không đến 10 nhân công; và các cơ sở này hoàn toàn chẳng cần quan tâm gì đến khái niệm tiêu chuẩn an toàn… Nạn dịch hàng dỏm, hàng kém chất lượng, hàng (nhiễm) độc… đang bùng nổ còn cho thấy thêm mặt trái của tốc độ phát triển phi mã Trung Quốc bắt đầu lộ rõ. “Mô hình phát triển kinh tế Trung Quốc dựa vào khái niệm đơn giản là mở rộng sản xuất” – phát biểu của nhà kinh tế học Trần Tú San (Chen Xiushan) thuộc Đại học Nhân dân (Bắc Kinh) – “Và mô hình này đang ở giai đoạn nhạy cảm đỉnh điểm”.

Cái giá của tư duy giàu xổi

Ảnh hưởng từ những tai tiếng vệ sinh an toàn thực phẩm còn gây tổn thất cho kinh tế xuất khẩu Trung Quốc. Cần nhớ rằng, toàn cầu hóa có thể tạo điều kiện thông thương nhưng mặt khác nó cũng là yếu tố khiến mậu dịch bị ách tắc tức thì, một khi đổ bể tai tiếng do làm ăn bê bối. Rất nhiều thị trường thế giới đang hạn chế hoặc cấm hẳn nhiều mặt hàng “made in China”, đặc biệt thực-dược phẩm. Con số thiệt hại chưa được ghi nhận nhưng hàng trăm triệu đôla hẳn nhiên là chắc chắn, chỉ ở thời điểm trước mắt! Một lần bất tín, vạn lần bất tin – người Trung Quốc đang thấm thía câu nói trên. Nếu ý thức người dân chưa được nâng cao, việc giáo dục-tuyên truyền chưa được thực hiện tốt, việc tử hình vài ba anh Trịnh Tiêu Du nữa cũng sẽ chỉ là giải pháp trấn an mang tính đối phó, cho một vấn đề lớn đến mức nó không thể chỉ được xử lý ở phần ngọn!

Việc không thể giáo dục ý thức người dân để nảy sinh những tai tiếng liên quan vệ sinh an toàn thực phẩm, đúng như Thủ tướng Ôn nói, còn cho thấy vấn đề đạo đức con cháu họ Khổng đang thật sự đáng báo động; và nó cũng cho thấy yếu tố an ninh xã hội Trung Quốc đáng là đề tài cần quan tâm. “Phú quý ưng tu trí thân tảo-富 貴 應 須 致 身 早” (Cần sớm giàu sang để mà phụng sự) – người xưa nói thế; và “Trí phú quang vinh-致富光荣” (Làm giàu là vinh quang) – Đặng Tiểu Bình nói vậy. Tuy nhiên, cách người Trung Quốc đang thực hành những câu nói trên cho thấy thấy họ đang sống với một tư duy méo mó và một não trạng lệch lạc đến mức bệnh hoạn! Cho nên trách sao được, khi dân Trung Quốc thế hệ hiện tại, dù giàu gấp mấy lần so với thế hệ Đặng Tiểu Bình, vẫn không thể thấy họ hạnh phúc – một khái niệm bắt đầu được đề cao và nâng lên tầm quan trọng đến mức nó được xem là tiêu chí phải đạt tới và được nêu rõ trong Kế hoạch phát triển 5 năm (2011-2015) cũng như trong báo cáo của Thủ tướng Ôn tại phiên khai mạc kỳ họp Quốc hội hàng năm ngày 4-3-2011. Trong báo cáo, Thủ tướng Ôn nói, mục tiêu chính phủ là làm sao để “người dân sống hạnh phúc hơn với phẩm giá đạo đức cao hơn”. Ông Ôn định nghĩa rằng “hạnh phúc có nghĩa là người dân sống thoải mái, cảm thấy yên ổn, an toàn và tự tin cho tương lai”. Tuy nhiên, hơn bao giờ hết, người Trung Quốc đang thấy rất bất an khi sinh mạng họ lẫn và con cháu họ đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi cơn lốc “trí phú quang vinh” càn quét với làn phong ba cực độc và cực ác. Sự hoang mang của họ đã thể hiện cụ thể ở một khảo sát gần đây do Viện Gallup tổ chức, theo đó, tại Trung Quốc, có đến 94% ý kiến trả lời rằng họ chẳng thấy hạnh phúc chút nào (xếp hạng 125 thế giới) – như được thuật trên The Guardian (10-3-2011).

Vài năm trước khi chết năm 1976, Chu Ân Lai có lần nói với một vị khách nước ngoài rằng, những gì được ca tụng và tô điểm đẹp đẽ mà người ta thấy nhan nhản trên các mặt báo Trung Quốc, như những “thành tích cụ thể” của không khí phát triển hừng hực, thật ra chính là những thứ mà Trung Quốc cần phải tích cực cải tổ mới có thể mong đạt được như thế (Asia Times 8-4-2011)! Hơn ba thập niên sau, hình ảnh con đường mà ông Chu viễn kiến dường như vẫn còn xa mù diệu vợi, để Trung Quốc có thể được công nhận là “một nền kinh tế đáng kính hay một cường quốc theo đúng nghĩa của nó”! Và đây mới là một thực tế hãi hùng và rùng rợn của mặt sau tấm huy chương GDP lấp lánh (như ánh lân tinh của những tảng “thịt lợn Avatar”) mà Trung Quốc luôn trưng ra để rung đùi tự sướng với cảm giác họ là “nền kinh tế lớn thứ hai” toàn cầu! Không phải vậy sao?

Mạnh Kim

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: