TSP's Weblog

Hãy luôn khao khát. Hãy cứ dại khờ

Tại sao chúng ta hạnh phúc?

Posted by Thái Trịnh on 07/02/2011

Thiên Nguyên

Vừa qua anh Minh thấy Tuần Việt Nam có một bài tọa đàm nói về chính sách quốc gia và hạnh phúc của dân. Trong đó có đề cập đến 1 “nghịch lý” rằng, khi nhìn vào biểu đồ “hạnh phúc” do các tổ chức nghiên cứu độc lập công bố trong những năm gần đây, cho thấy người dân ở các nước nghèo lại cảm thấy hạnh phúc hơn người dân của các quốc gia phát triển.Thấy các bác chuyên gia cứ bàn ra tán vào mãi vẫn không thoát được hết ý. Anh Minh đành tặc lưỡi đóng góp vài ý kiến góp phần sáng tỏ vấn đề trên.

1. Các bảng xếp hạng kia có mức độ khả tín đến đâu?

Theo anh Minh hiểu thì người ta lấy kết quả dựa trên việc lấy ý kiến của những người dân bất kỳ. Vậy, anh có thắc mắc rằng: những người dân được hỏi họ thuộc tầng lớp nào trong xã hội? Nói cách khác, đó có phải ý kiến của nhiều thành phần không? Và họ thực hiện việc lấy ý kiến trên các địa phương nào? Độ tuổi nào? Giới tính nào nhiều hơn? Bao nhiêu người được hỏi?

Tại sao anh lại đặt ra những câu hỏi trên? Bởi vì mỗi giai tầng, mỗi độ tuổi, mỗi địa phương trong xã hội, thậm chí mỗi người dân, lại có một mức độ hạnh phúc khác nhau. Ví dụ, nếu các tổ chức kia chỉ thực hiện khảo sát ở trong phạm vi tầng lớp trung lưu, có công ăn việc làm ổn định, thì đương nhiên sẽ có một kết quả khác so với đối tượng là nông dân, dân nghèo thành thị.

Cũng tương tự, nếu đối tượng khảo sát của họ là công dân của các thành phố lớn, phát triển như Sài Gòn, Đà Nẵng, Hà Nội… thì cũng sẽ ra một kết quả rất khác đối với các địa phương ít phát triển hơn như Cao Bằng, Bắc Kạn, Quảng Bình, Quảng Trị, Đak Nông, Đăk Lắc…

Nếu đất nước mà họ khảo sát là một nước dân số trẻ, mà đối tượng anh thực hiện khảo sát lại phần lớn nằm trong độ tuổi trung niên, thì cái kết quả của họ có thực sự chính xác không?

2. Trong trường hợp, ta cứ coi như những bảng xếp hạng về hạnh phúc trên là đáng tin cậy, thì anh Minh có mấy chỉ đạo sau:

– Đầu tiên, các bạn cần đồng ý một điểm này cho anh: hạnh phúc là gì? Là khi các nhu cầu của bản thân được thỏa mãn. Càng nhiều nhu cầu được thỏa mãn càng hạnh phúc. Càng nhiều nhu cầu chưa được thỏa mãn càng ít hạnh phúc.

Nhu cầu của con người thì có nhiều, nhưng chung quy có thể chia ra làm 2 loại: nhu cầu vật chấtnhu cầu tinh thần.

Nhu cầu vật chất là gì? Là những nhu cầu tối thiểu để cho một sinh vật tồn tại: được ăn uống, được giữ ấm(quần áo), có chỗ trú ẩn(nhà ở), được hít thở không khí trong lành, sinh hoạt tình dục…

Nhu cầu tinh thần là gì? Nhiều! Nhưng có thể xếp vào các nhóm sau: nhu cầu được học hành; nhu cầu được vui chơi giải trí, thỏa mãn bản thân; nhu cầu được tự do tín ngưỡng; nhu cầu được tôn trọng…

Thấy ngay được rằng, nếu con người [hoặc sinh vật nói chung] không được thỏa mãn một trong các nhu cầu về vật chất thì chết dở. Nhưng hoàn toàn vẫn có thể tồn tại khi thiếu một hay nhiều nhu cầu về tinh thần. Những nhu cầu về tinh thần chỉ phát sinh khi các nhu cầu về vật chất được thỏa mãn đầy đủ. Ông bà ta đã đúc kết một cách khúc chiết trong câu thành ngữ: “Phú quý [thì mới] sinh lễ nghĩa“. Chả thằng chó nào lại có nhu cầu đến MaCau chơi bạc vào mỗi tối thứ bảy trong khi cơm còn không có mà ăn. Giả dụ thế.

– Thứ hai, nhu cầu về vật chất là tuyệt đối, còn nhu cầu về tinh thần chỉ là tương đối.

Nhu cầu vật chất là tuyệt đối, vì như đã phân tích ở trên, nó là nhu cầu tối thiểu của một sinh vật nói chung. Do đó, là bất biến, ai ai cũng phải thỏa mãn nó mới mong tồn tại.

Nhu cầu tinh thần là tương đối, vì mỗi người có những nhu cầu khác nhau, chẳng ai giống ai. Có người có mong muốn cần được đi xe bốn bánh đến cơ quan hàng ngày, nhưng đối với người khác thì đếch quan trọng, wave tàu cũng OK. Có người thấy cần phải theo một tôn giáo nào đó, nhưng người khác thì đếch cần, vô thần cũng OK. Như anh Minh thấy rằng việc được tự do phát ngôn là quá quan trọng. Nhưng có thể đối với một số bạn thì lại cho rằng anh bị hâm, câm mõm mà lành lặn mới là OK. Có người thì muốn vừa được chạy xe bốn bánh, vừa được tự do tín ngưỡng, vừa được thoải mái bi bô về bất cứ chuyện gì của xã hội (tham lam nhể). Nhưng cũng có người nhổ toẹt vào tất cả những thứ đó, chẳng cần, chẳng quan tâm, cứ cơm ăn 3 bữa quần áo mặc cả ngày là cười phe phé rồi.

Như vậy, số lượng các nhu cầu cần được thỏa mãn của mỗi người là khác nhau, ngay cả tính chất nhu cầu của mỗi người, cũng là khác nhau.

– Thứ ba, xã hội càng phát triển, trình độ dân trí càng cao. Cái này quá hiển nhiên, cho nên không cần nói gì thêm.

– Thứ tư, Trình độ dân trí càng cao, thì số lượng các nhu cầu về tinh thần càng nhiều hơn, càng đa dạng hơn.

Đầu tiên, nói ngay từ các sinh vật cấp thấp đã: con lợn. Anh đoán rằng chúng ta không cần mất công chứng minh rằng lợn có trí thông minh thấp hơn người nữa, nhể?

Lợn về cơ bản cũng có những nhu cầu về vật chất giống với con người (nhu cầu tối thiểu mà lị). Nhưng về nhu cầu tinh thần? Chắc chẳng có gì ngoài được chạy chơi trong sân vận động, hoặc đi ra tắm nắng mỗi khi trời đẹp. (Chưa thấy một báo cáo khoa học đáng tin nào cho rằng lợn muốn được cắp sách đến trường, hay được chạy xe Lexus, hay cần đến giáo đường mỗi sáng chủ nhật.) Vậy, lợn ít nhu cầu hơn người.

Bây giờ xét đến xã hội loài người. Ta thấy rằng, con người càng hiểu biết, thì các nhu cầu mới lại theo đó mà phát sinh. Khi chưa phát minh ra ô tô, thì dĩ nhiên loài người không có nhu cầu phải di chuyển bằng ô tô. Cũng như vậy, người ta phát minh ra máy bay, vậy là nảy sinh nhu cầu di chuyển bằng máy bay. Con người tìm ra Internet, và đến bây giờ được lướt net mỗi ngày là nhu cầu gần như thiết yếu của hàng tỉ người. Dân trí càng cao, xã hội càng phát triển thì người ta lại càng có những nhu cầu mới càng đáp ứng.

Đến đây, ta có thể phát biểu rằng: “Người dân ở các nước phát triển sẽ có nhiều nhu cầu cần thỏa mãn hơn người dân ở các nước kém phát triển. Tuy họ giàu có, họ có khả năng thỏa mãn nhiều nhu cầu. Nhưng luôn luôn tồn tại một số lượng lớn các nhu cầu chưa được thỏa mãn. Vì vậy, về mức độ hạnh phúc, họ cũng không thể hơn các nước chậm phát triển là bao.” (Trừ những nước quá đói nghèo lạc hậu bạo loạn liên miên)

Như vậy, có gì là nghịch lý nữa không?

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: